Cách Hà Nội hai giờ đường bộ hoặc tàu hỏa, Ninh Bình là thứ bạn có được nếu rút cạn nước Vịnh Hạ Long rồi cấy lúa vào đó: những ngọn tháp đá vôi vươn lên giữa đồng lúa xanh, những dòng sông len lỏi giữa — và cả bên dưới — chúng. Đây là câu trả lời mặc định của tôi cho câu hỏi “có một cuối tuần rảnh ở miền Bắc thì nên đi đâu?”.
Đường đến Ninh Bình
Có ba lựa chọn tốt. Tàu hỏa từ ga Hà Nội là lựa chọn thong dong, nhiều cảnh đẹp — khoảng hai tiếng rưỡi tới ga Ninh Bình, và chặng đường sắt xuôi nam ra khỏi thành phố tự nó đã là một chuyến đi dễ chịu. Xe limousine (loại 9 chỗ mà khách sạn có thể đặt giúp) là lựa chọn thực dụng: đón trả tận nơi trong khoảng hai tiếng, êm ái, và đủ rẻ để nếu đi hai người thì không cần cân nhắc gì khác. Xe khách thường từ bến Giáp Bát là phương án tiết kiệm. Dù đến bằng cách nào, hãy thuê xe máy hoặc xe đạp tại chỗ, hoặc thương lượng thuê taxi trọn ngày — các điểm tham quan rải trên chừng mười lăm cây số đồng quê, và chính quãng đường chạy xe giữa chúng đã là một nửa cái thú.
Ngày thứ nhất: dòng sông và điểm ngắm cảnh
Hãy bắt đầu bằng một chuyến đò. Hai lựa chọn kinh điển là Tràng An và Tam Cốc, và chọn bên nào là chuyện khẩu vị. Tràng An — quần thể danh thắng được UNESCO công nhận Di sản thế giới — có các tuyến dài hơn xuyên qua chuỗi hang động và các điểm dừng đền, phủ, và là trải nghiệm được tổ chức bài bản hơn. Tam Cốc ngắn hơn và nổi tiếng hơn vào mùa lúa chín (cuối tháng 5 – đầu tháng 6), khi cả thung lũng ngả vàng — nhưng cũng đông khách du lịch hơn. Dù chọn bên nào, bạn sẽ có hai đến ba tiếng ngồi đò len qua những hang thấp đến mức phải cúi đầu — và ở Tam Cốc, nhiều khả năng do một người lái đò chèo bằng chân, “đặc sản” địa phương mà nhìn bao nhiêu lần vẫn thấy phục.
Cuối buổi chiều, leo chừng 500 bậc lên Hang Múa để hưởng khung cảnh đẹp như bưu thiếp: dòng sông bên dưới, núi đá vôi trải tới tận chân trời, và đôi chân vừa đủ mỏi để bữa tối thêm phần chính đáng. Nhắc mới nhớ: đặc sản Ninh Bình là dê núi (thường ăn kèm rau thơm và bánh tráng cuốn) và cơm cháy. Hãy gọi cả hai.
Ngày thứ hai: cố đô
Trước Thăng Long, đã có Hoa Lư — thung lũng thành lũy từng là kinh đô của Việt Nam thế kỷ X dưới hai triều Đinh và Tiền Lê. Các đền thờ vua Đinh Tiên Hoàng và vua Lê Đại Hành còn lại đến nay khá khiêm nhường, nhưng chỉ cần đứng giữa thung lũng là hiểu ngay vì sao một vị vua thế kỷ X lại chọn nơi này đặt kinh đô: núi non chính là tường thành.
Nếu bạn mê đền chùa, Bái Đính gần đó là quần thể Phật giáo lớn nhất cả nước — một công trình hiện đại bề thế nối liền với ngôi chùa hang cổ. Nếu bạn mê đạp xe, hãy thuê một chiếc và cứ thế thong thả trên những con đường nhỏ giữa các thửa ruộng — có lẽ là hoạt động đáng giá nhất toàn tỉnh. Và nếu bạn có ngày thứ ba, hoặc một buổi chiều thư thả, hai điểm rẽ yên tĩnh hơn rất đáng công: Vân Long, khu bảo tồn đất ngập nước nơi những chiếc đò được đẩy sào lặng lẽ qua các bãi sậy (với cơ hội thực sự được nhìn thấy voọc mông trắng quý hiếm trên vách đá), và Phát Diệm ở phía đông nam — quần thể nhà thờ Công giáo thế kỷ XIX được xây gần như toàn bằng đá và gỗ theo phong cách đình chùa Việt, một trong những công trình kỳ lạ và đẹp nhất cả nước.
Vài lưu ý thực tế
Hãy ở homestay quanh Tam Cốc hoặc Tràng An thay vì trong thành phố Ninh Bình — cả ý nghĩa của chuyến đi là được thức dậy giữa núi đá vôi. Ngày thường vắng hơn thấy rõ, và chuyến đò sáng sớm thắng được cả cái nóng lẫn các đoàn khách. Nhớ kiểm tra lịch mùa lúa trước khi đi: cùng một thung lũng, đầu tháng 6 vàng ruộm còn tháng 7 chỉ còn màu nâu gốc rạ. Mùa hè nóng và xanh mướt, mùa thu khô ráo dịu dàng; mùa đông phủ lên cảnh vật một sắc xám trầm mặc — cũng có cái hay riêng nếu bạn mang theo áo ấm. Đừng quên kem chống nắng cho chuyến đò — trên mặt nước không có bóng râm — và ít tiền lẻ cho những người chèo đò, những người thật sự vất vả vì nó.
Cover photo: boats among the limestone peaks of Tràng An by Vyacheslav Argenberg, CC BY 4.0, via Wikimedia Commons.
