Thứ Tư 11/11/2026, Fractile, startup thiết kế chip có trụ sở ở London và Bristol, công bố vòng gọi vốn Series C trị giá 720 triệu USD. Theo TechCrunch và trang Wowtale (Hàn Quốc), bốn quỹ đồng dẫn dắt vòng này là Thrive Capital, Founders Fund, Lightspeed Venture Partners và Redpoint. Chính phủ Anh rót vốn qua quỹ Sovereign AI và Ngân hàng Doanh nghiệp Anh (British Business Bank), rồi công bố trên gov.uk cùng ngày. Thông cáo của chính phủ cho biết vòng vốn “trên 500 triệu bảng” và định giá công ty “trên 5 tỷ bảng”. Reuters và Financial Times dẫn nguồn tin trong cuộc cho biết định giá vào khoảng 7 tỷ USD.
Con số này gấp khoảng bảy lần mức định giá hồi tháng 5. Khi đó Fractile vừa gọi 220 triệu USD vòng Series B do Accel, Factorial Funds và Founders Fund dẫn dắt, và được định giá khoảng 1 tỷ USD. Cộng vòng hạt giống (15 triệu USD, tháng 7/2024), Series B và Series C, công ty đã huy động khoảng 955 triệu USD dù chưa bán được con chip nào. CEO Walter Goodwin viết trên LinkedIn rằng khoản tiền này sẽ giúp Fractile “xuất xưởng những chip và hệ thống đầu tiên vào năm sau”.
Vấn đề là băng thông bộ nhớ, không phải sức tính
Khi một mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) sinh văn bản, mỗi token mới đòi hỏi đọc gần như toàn bộ trọng số của model cùng KV cache (bộ đệm ngữ cảnh) từ bộ nhớ ra. Khi batch nhỏ, tức là mỗi lúc phục vụ ít yêu cầu, tốc độ đọc bộ nhớ quyết định tốc độ ra token, còn các khối tính toán phần lớn ngồi chờ. Vì vậy việc sinh token cho từng luồng trên GPU được gọi là bị “giới hạn bởi bộ nhớ” (memory-bound). Đây chính là bài toán Fractile được lập ra để giải.
Hiện có hai lựa chọn, và cả hai đều có điểm yếu. SRAM trên chip cực nhanh nhưng mỗi chip chỉ chứa vài trăm MB, nên một model cỡ frontier (nhóm model mạnh nhất) phải trải ra nhiều tủ máy. Groq và Cerebras đi theo hướng này. HBM (bộ nhớ băng thông cao, là các lớp DRAM xếp chồng đặt cạnh nhân GPU) đủ chỗ chứa cả model nhưng băng thông chia cho mỗi người dùng lại hạn chế. Fractile cho biết họ đặt DRAM trực tiếp lên trên lớp logic, thiết kế đồng bộ theo kiểu 3D, để có “băng thông cao hơn HBM và dung lượng lớn hơn SRAM”. Nói gọn lại, hãng muốn có dung lượng của HBM với băng thông gần bằng SRAM, bằng cách kéo các bit dữ liệu lại sát bộ nhân ma trận.
Đây là hướng khác so với lúc Fractile mới ra mắt. Các bài viết về vòng hạt giống năm 2024 và bài phỏng vấn trên DatacenterDynamics mô tả công ty làm tính toán trong bộ nhớ (in-memory compute), tức là thực hiện phép nhân ma trận ngay trong các ô SRAM. TechCrunch nay viết rằng sau một lần đổi hướng, thiết kế “xoay quanh DRAM”. Fractile chưa công bố tài liệu kiến trúc, ảnh die, số liệu băng thông hay chi tiết quy trình sản xuất, ngoài việc nói chip thương mại sẽ dùng tiến trình FinFET tiêu chuẩn của xưởng đúc. Vì vậy người ngoài chưa thể biết thiết kế cụ thể ra sao.
Những con số Fractile đưa ra
Trong bài luận tháng 5, Goodwin đưa ra một phép tính đơn giản. Ông cho rằng với các bài toán khó, model frontier đã phải sinh “tới 100 triệu token”, trong khi chip hiện nay chỉ chạy khoảng 40 token/giây. Ở tốc độ đó, 100 triệu token mất khoảng 29 ngày. Nếu đạt mức khoảng 1.200 token/giây mà Fractile nhắm tới, cùng khối lượng ấy chỉ mất khoảng 23 giờ, tức là “nén một tháng vào một ngày”. Phép tính đúng. Nhưng tiền đề của nó là các tác vụ agent (AI tự chạy nhiều bước) kéo dài như vậy, và hiện mới chỉ một số ít phòng lab chạy những tác vụ cỡ đó.
Các tuyên bố hiệu năng cần dè dặt hơn. Ban đầu Fractile nói phần cứng của họ sẽ chạy LLM “nhanh hơn 100 lần, rẻ hơn 10 lần” so với GPU Nvidia, và hiệu năng trên mỗi watt tốt hơn 20 lần. Trong bài phỏng vấn với DCD năm 2024, chính Goodwin thừa nhận thiết kế “mới chỉ được thử nghiệm bằng mô phỏng máy tính”. Tháng 5 vừa qua, TNW cho biết tài liệu gửi nhà đầu tư gần đây đã hạ mức so sánh xuống còn nhanh hơn khoảng 25 lần với chi phí bằng một phần mười. Chưa có benchmark nào so với một cụm GPU đang vận hành thực tế. Trước khi chip của Fractile ra đời, Nvidia, AMD và Google sẽ kịp tung thêm ít nhất một thế hệ mới.
Vì sao nhà đầu tư vẫn sẵn sàng trả giá cao
Định giá tăng vọt sau khi Fractile có khách hàng. Tháng 8, Bloomberg đưa tin Anthropic đã ký thỏa thuận ban đầu mua khoảng 250 triệu USD chip của Fractile. Số chip này phải đến năm 2027 mới dùng được, và hai bên có kế hoạch mở rộng thỏa thuận. Cả hai công ty đều từ chối bình luận. Nếu thông tin này chính xác, mức định giá 7 tỷ USD chủ yếu dựa vào một con chip chưa ra đời và một khách hàng rất lớn.
Khoản tiền này nằm trong làn sóng đổ vốn vào chip suy luận (inference, tức giai đoạn chạy model để trả lời người dùng). Etched, Positron, d-Matrix và Cerebras (vừa niêm yết) đều đã gọi những khoản lớn trong năm 2026, mỗi hãng tìm một cách riêng để vượt “bức tường bộ nhớ”. Sự quan tâm này dễ hiểu: inference giờ là nơi các phòng lab AI kiếm doanh thu và cũng là khoản chi phục vụ lớn nhất. Phòng lab nào đang phụ thuộc vào một nhà cung cấp GPU duy nhất cũng muốn có thêm lựa chọn. Với London, vòng vốn còn mang ý nghĩa chính trị. Các bộ trưởng Anh nói đây là cách giữ cho nước Anh có “phần lớn hơn trong phần cứng” của nền kinh tế tương lai, để không lặp lại câu chuyện của Arm.
Ý nghĩa với lập trình viên và những điều cần theo dõi
Nếu cách đặt DRAM lên logic đạt được dù chỉ một phần lời hứa, chi phí vận hành AI sẽ thay đổi. Các agent lập trình chạy dài, tác vụ nghiên cứu sâu hay việc tìm kiếm trên cây kết quả của model hiện bị giới hạn bởi số token/giây trên mỗi luồng, chứ không phải tổng thông lượng. Sinh token nhanh hơn cho từng luồng sẽ khiến những tác vụ này rẻ hơn và lặp lại nhanh hơn, giống như CI nhanh hơn làm thay đổi cách cả nhóm làm việc.
Các câu hỏi còn bỏ ngỏ là những câu quen thuộc với phần cứng. Chip thật đầu tiên có đạt con số mô phỏng không? DRAM xếp chồng có chịu được nhiệt khi nằm sát lớp logic nóng không? Trình biên dịch và bộ phần mềm có đủ tốt để các lab chuyển model sang mà không mất hàng tháng không? Fractile nói họ tự làm trình biên dịch này. Và một startup có giành được năng lực đóng gói tiên tiến khi HBM và CoWoS đang khan hiếm không? Chip đầu tiên dự kiến ra mắt năm 2027. Cho đến khi có benchmark độc lập, 720 triệu USD này đang trả cho một ý tưởng kỹ thuật hợp lý và niềm tin của một khách hàng, chứ chưa phải cho một sản phẩm đã được kiểm chứng.
Nguồn
- Chính phủ Anh: Sovereign AI và British Business Bank đầu tư vào Fractile (11/11/2026)
- TechCrunch: With $720M round, Britain’s Fractile gets a leg up in the race for AI chips
- Reuters: UK-backed AI chip startup Fractile hits $7 billion valuation
- Wowtale: Fractile Raises $720M Series C to Break the AI Inference Memory Bottleneck
- BusinessCloud: Fractile reveals investors behind $720m Series C
- Fractile: trang chủ và Walter Goodwin, “The future of AI scaling” (5/2026)
- TNW: A British AI-chip startup is raising at $6.5bn after an Anthropic deal (8/2026)
- TNW: Fractile raises $220m to take its inference chip into production (5/2026)
- DatacenterDynamics: Chân dung Fractile và khoản đầu tư của Pat Gelsinger